Bir fikir \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn eser olarak kabul edilebilmesi i\u00e7in bask\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re FSEK madde 1\/1\u2019de say\u0131lan eserler i\u00e7inde yer almas\u0131 (objektif ko\u015ful) ve sahibinin hususiyetini ta\u015f\u0131mas\u0131 ba\u015fka bir anlat\u0131mla \u201c\u00f6zg\u00fcn olma\u201d \u201cyarat\u0131c\u0131 \u00f6zellik ta\u015f\u0131ma\u201d (subjektif ko\u015ful)\u2019un bulunmas\u0131 gerekmektedir. Mimarl\u0131k projeleri ilim ve edebiyat eseri olarak koruma alt\u0131ndayken, mimari projenin estetik niteli\u011fe haiz \u015fekilde in\u015fas\u0131 g\u00fczel sanat eseri olarak FSEK korumas\u0131ndan yararlan\u0131r. Objektif unsur y\u00f6n\u00fcnden g\u00fczel sanat eserinin telif hukuku korumas\u0131ndan yararlanabilmesi i\u00e7in estetik nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 zorunludur.<\/p>\n
Mimarl\u0131k eserine yap\u0131n\u0131n i\u00e7 tasar\u0131m\u0131 veya d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc hususiyet kazand\u0131rabilece\u011fi gibi, yap\u0131n\u0131n genel kompozisyonu da esere hususiyet unsuru kazand\u0131rabilir. Yarg\u0131tay, yap\u0131n\u0131n tek olmas\u0131, di\u011fer yap\u0131lardan farkl\u0131 ve e\u015fsiz olmas\u0131, yap\u0131 toplulu\u011funun estetik de\u011fer yaratmas\u0131 gibi hususlar\u0131 estetik de\u011fer tespiti i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fct olarak kabul etmektedir. Ayr\u0131ca Alman Federal Posta \u0130daresi\u2019nin santral binas\u0131n\u0131n t\u00fcm nitelikleri y\u00f6nergeyle tespit edildi\u011fi halde, mimar, pencere ve havaland\u0131rma deliklerinin tasar\u0131m\u0131na hususiyet unsurunu katmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Telif hukuku, mimarl\u0131k projelerinin uygulanmas\u0131n\u0131 (in\u015fa edilmesini) \u00e7o\u011faltma olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r ve \u00e7o\u011faltma sonucu elde edilen eser genellikle ayr\u0131 bir eser olarak kabul edilmez. Ancak bu kural\u0131n istisnas\u0131, mimarl\u0131k projelerinin uygulanmas\u0131 neticesinde ortaya \u00e7\u0131kan yap\u0131n\u0131n estetik niteli\u011fe sahip g\u00fczel sanat eseri olmas\u0131d\u0131r. Telif hukuku, mimari projenin in\u015fas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fczel sanat eserini, genel kural\u0131n aksine ayr\u0131 bir eser olarak kabul etmektedir. Yarg\u0131tay, mimarl\u0131k projesinin m\u00fcellifi olan mimar taraf\u0131ndan yap\u0131daki de\u011fi\u015fikli\u011fin ref\u2019i i\u00e7in a\u00e7\u0131lan davada, mimar\u0131n, mimarl\u0131k projesinin \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 olan alelade yap\u0131larda fikri hakk\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015ftir. Mimari projenin bir mimar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanmas\u0131 durumunda bu ilmi eser \u00e7izen mimara aittir. Bu projenin uygulanmas\u0131 alan\u0131nda birden \u00e7ok mimar \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve kat\u0131lan mimarlarda fikri \u00e7abada bulunarak hususiyet ortaya koydularsa ve bu eser k\u0131smen incelenemiyor, ayr\u0131lam\u0131yorsa g\u00fczel sanat eseri \u00fczerinde birlikte \u00e7al\u0131\u015fan mimarlar\u0131n i\u015ftirak halinde malik olduklar\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekir. Bu mimar birli\u011fi e\u011fer bir t\u00fczel ki\u015fi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaysa fikri haklar t\u00fczel ki\u015fiye ait olacakt\u0131r. (FSEK madde 10) Mimari eser sahipli\u011finde ortakl\u0131k m\u00fc\u015fterek m\u00fclkiyet \u015feklinde olabilmesi i\u00e7in bir eserin k\u0131s\u0131mlara ayr\u0131labilmesi ve her k\u0131sm\u0131n m\u00fc\u015ftereken hususiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilebilmesi gerekmektedir. Ve eser sahiplerinin paylar\u0131 FSEK 10. maddenin adi \u015firketlere yapt\u0131\u011f\u0131 at\u0131f gere\u011fi TBK\u2019n\u0131n 621. Maddesine g\u00f6re, mimarlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 fikri katk\u0131n\u0131n nitelik ve niceli\u011fi dikkate al\u0131nmaks\u0131z\u0131n, mimarlar\u0131n hepsinin eserin tamam\u0131na yayg\u0131n eser sahipli\u011finin mevcut oldu\u011fu kabul edilmektedir. Eser sahipleri birli\u011fi kararlar\u0131n\u0131 oy birli\u011fiyle almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Mimari proje \u00e7izilip eser kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilecek a\u015famaya geldikten sonra, mimar\u0131n eser \u00fczerinde eser sahipli\u011finden do\u011fan maddi ve manevi haklar\u0131 vard\u0131r. Bu anlamda hak sahibi olan mimar\u0131n tecav\u00fcz\u00fcn ref\u2019i (giderimi) davas\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn meni davas\u0131 ve maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7ma hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Mimarl\u0131k eseri ise, projenin uygulanmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan yap\u0131d\u0131r. Mimarl\u0131k eserlerinin bu kanuna g\u00f6re g\u00fczel sanat eseri niteli\u011finde olmas\u0131d\u0131r. Ancak bir yap\u0131n\u0131n bu kapsamda g\u00fczel sanat eseri olarak de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in estetik de\u011ferlere sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi, mimar\u0131n hususiyetini ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Mimarl\u0131k eserinin manevi haklar\u0131na bir sald\u0131r\u0131 olmas\u0131 durumunda, eser sahibi sald\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi davas\u0131 a\u00e7abilir, eserdeki de\u011fi\u015fikli\u011fin kendisi taraf\u0131ndan yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 talep edebilir, eserdeki ad\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilir, eserdeki de\u011fi\u015fikli\u011fin eski hale iadesini talep edebilir. Ve yine projede oldu\u011fu gibi tecav\u00fcz\u00fcn ref\u2019i (giderimi) davas\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn meni davas\u0131 ve maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7ma hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
FSEK madde 16\/2 gere\u011fince; esere ili\u015fkin mali haklar\u0131n devri s\u0131ras\u0131nda eser sahibi, eserde de\u011fi\u015fiklik yapma yetkisini de yaz\u0131l\u0131 bir belge veya bir s\u00f6zle\u015fmeyle yap\u0131 sahibine verebilir. Ek olarak eser sahibinden i\u015flenme, \u00e7o\u011faltma, temsil veya yayma haklar\u0131n\u0131 devir alm\u0131\u015f olan yap\u0131 sahipleri, bu haklar\u0131n\u0131 kullanabilmeleri i\u00e7in eserde zorunlu olan de\u011fi\u015fiklikleri yapabilirler. Ancak yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik objektif olarak eser sahibinin \u015feref ve itibar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor yahut eserin nitelik ve \u00f6zelli\u011fini bozuyor ise eser sahibi (\u00f6nceden izin vermi\u015f olsa bile) bu de\u011fi\u015fikliklere kar\u015f\u0131 koyabilir ve eserin kamuya sunulmas\u0131n\u0131 engelleyebilir. Eser sahibinin bu konudaki yetkisinden s\u00f6zle\u015fmeyle tamamen feragati de FSEK madde 16\/3 gere\u011fince h\u00fck\u00fcms\u00fczd\u00fcr .<\/p>\n
Yarg\u0131tay\u2019a g\u00f6re, zorunlu ve ihtiya\u00e7tan (hakl\u0131 sebepten) kaynaklanan de\u011fi\u015fiklikleri malik yapabilecektir. Ancak bu de\u011fi\u015fiklikler eser sahibinin \u015feref ve itibar\u0131n\u0131 zedelememesi ve eserin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozmamas\u0131 gerekir. Tespit edebildi\u011fimiz kadar\u0131 ile 2005 sonras\u0131nda, gerek doktrinde gerekse i\u00e7tihat hukukunda hakl\u0131 sebep kavram\u0131n\u0131n geni\u015f yorumu tercih edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131da ger\u00e7ekle\u015ftirilecek de\u011fi\u015fiklikte hakl\u0131 nedenlerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131, i\u00e7tihat hukuku ile getirilecek kriterler nazara al\u0131narak her somut olayda tek tek irdelenmelidir.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>